طريق اتخاذ آن از اينها بيان نمايم پس بدان كه طريق اتخاذ سكنجبين ساده از آب اترج و آب نارنج و آب ليمو و آب ريباس آنست كه قند سفيد يا شكر سليمانى يا عسل يا دوشاب يا سيلان رطب يا ميپنحتج هركدام را كه خواسته باشند بقوام اورند و كف آن را بكيرند پس بر آتش اخكر نهاده در ديك سنكى اندك‌اندك يكى از مياه مذكوره هركدام را كه خواسته باشند بران ريزند تا برسد طعم آن و حلاوت و حموضت باعتدال و لذيذ از براى شخصى كه از براى او ساخته مىشود و چون به اين حد و بقوام لائق آيد فرود آورده سرد كرده نكاه دارند در شيشه و اكر از تفّاح حامض يا آب سفرجل حامض يا آب زعرور سازند آب تازهء انها را كرفته در ديك سنكى كرده چند جوشى داده از آتش فرود آورده بكذارند تا ته‌نشين شود پس از آب زلال صافى هريك از انها را كرفته با مساوى انها قند يا شكر سفيد يا حلاوات ديكر مثل عسل و دوشاب و سيلان خرما و ميپنحتج هركدام كه باشد مساوى وزن آن آب داخل كرده بجوشانند و كف آن را بكيرند و بقوام اورند پس فرود آورده سرد كرده در شيشه نكاه دارند اكر از انبرباريس يا تمر هندى يا اجاص سازند پس بكيرند خشك آن را و نيم رطل آن را در يك رطل آب بخيسانند و آب صافى هركدام كه باشد بكيرند و با يك رطل قند سفيد يا شكر سليمانى يا ساير حلاوات مذكوره بقوام اورند و فرود آورده سرد كرده در شيشه نكاه دارند [ سكنجبين ساده متخذ از خل كبر ] سكنجبين ساده متخذ از خل كبر مخلل مستعمل در امراض طحال بايد كه بجاى سركهء خالص سركه كه در آن كل كبر يا ثمر يا اغصان تازهء كبر و از همه بهتر آنست كه پوست بيخ كبر را در آن سركه مدبّر نموده باشند و چون چهل روز كذشته باشد با شكر يا عسل يا دوشاب يا ميپنحتج بدستور سكنجبين ساده مرتّب نمايند [ سكنجبين بزورى حار بنسخهء محمد بن الياس شيرازى ] سكنجبين بزورى حار بنسخهء محمد بن الياس شيرازى جهت سدهء كبد و معده و طحال و ادرار بول و تنقيهء فضول بلغميّه از معده و جهت استسقا و تهيج و سوء القينه و حميات بارد و تسكين عطش كاذب نافع صنعت آن بكيرند تخم كرفس رازيانه انيسون از هريك پنج درم بيخ رازيانه و كبر و كرفس از هريك هفت درم تخم كاسنى تخم كشوث از هريك پنج درم عصارهء غافث ريوند چينى از هريك سه درم و در نسخهء ديكر اين دواى اخير از هريك ده درم است و در نسخهء ديكر از هريك دو درم است و نسخهء اول اصح است و نسخهء دويّم قريب بصحّت و نسخهء ثالث بعيد از صحّت ادويه را جريش كوبيده يك شبانه روز در يك رطل سركهء شراب كهنه و سه رطل آب صاف بخيسانند پس بريزند در ديك مس پاكيزه قلعى كرده يا سنكى يا نقره و جوش دهند باتش ملايم بجوشانند تا ربع آن برود پس از آتش فرود آورده زمانى بكذارند تا سرد شود و نيكو بمالند و بفشارند و يكمن قند سفيد داخل كرده باتش ملايم بجوشانند و كف آن را كرفته بقوام اورند شربتى يك اوقيه سكنجبين بزورى حارّه بنسخهء سيّد مظفّر الدين شفائى صنعت آن تخم كاسنى تخم كشوث تخم كرفس تخم رازيانه انيسون از هريك پنج درم نيم كوفته در يك چهار يكمن سركهء انكورى كهنه و قدرى آب يك شبانه روز بخيسانند پس بجوشانند تا ربع آن برود و بپالايند و با يكمن عسل مصفى يا قند سفيد هركدام خواسته باشند بقوام اورند [ سكنجبين بزورى حارّ نافع از براى جميع امراض باردهء كبد ] سكنجبين بزورى حارّ نافع از براى جميع امراض باردهء كبد و امراضى كه بمشاركت امراض باردهء كبد باشد چون صداع حادث بمشاركت امراض باردهء كبديه سبب صعود رياح و اخلاط بسوى دماغ چون استعمال كنند بعد از تنقيهء اخلاط به مثل شراب دينارى صنعت آن رازيانه تخم كرفس از هريك هفت درم پوست بيخ رازيانه بيخ كرفس انيسون از هريك ده درم مجموع را نيم كوفته يك شب در سه رطل آب و نيم رطل سركهء انكورى بخيسانند و صبح بجوشانند تا ثلث بماند و بپالايند و يك رطل قند سفيد داخل كرده بقوام اورند شربتى از ده درم تا شانزده درم و اكر سرفه باشد سركه داخل نكنند و از همين اجزا شراب بزورى حار مرتّب نمايند و اكر سكنجبين بزورى حار سفرجلى خواهند در اين نسخه بجاى قند به وزن آن رب به شيرين داخل نمايند [ سكنجبين بزورى بارد بنسخهء سيّد اسمعيل در ذخيره ] سكنجبين بزورى بارد بنسخهء سيّد اسمعيل در ذخيره مفتّح سدّها است و مدرّ بول و مفيد است از براى حمى غب چون بعد از مسهل در نوبت پنجم و ششم استعمال نمايند صنعت آن بكيرند مغز تخم خيارين مغز تخم خربزه از هريك بيست درم و شيرهء اين هر دو را در آب براورند و تخم كاسنى ده درم و آن را در سركهء انكورى و آب خالص از هريك سى درم آن مقدار بجوشانند كه به نصف رسد پس بپالايند و شيره‌ها را در آن داخل نمايند و سى استار قند سفيد در اين داخل كرده بجوشانند و كف آن را بكيرند و بقوام اورند [ سكنجبين بزورى بارد بنسخهء محمود بن الياس ] سكنجبين بزورى بارد بنسخهء محمود بن الياس مفتّح سدّها است و نافعست از براى استسقا و سوء القنيه و مدرّ بول و مسكن و نافع است از براى حميّات حارّه صنعت آن تخم كاسنى تخم خيارين تخم خربزه از هريك پنج درم پوست بيخ كاسنى ده درم پوست بيخ باديان سه درم همه را نيم كوفته در سه رطل آب و ربع يكمن سركه انكورى كهنه يك شبانروز بخيسانند پس در ديك سنكى كرده بجوشانند تا ربع آن برود پس از آتش فرود آورده بمالند و بپالايند و داخل كنند در آن شكر سفيد يكمن و باتش ملايم بجوشانند تا بقوام آيد پس داخل كنند در آن كلاب يك اوقيه و يك دو جوش ديكر داده فرود اورند و سرد كرده در ظرف چينى يا زجاجى نكاه دارند و اكر بعوض شكر عسل كنند روا باشد [ سكنجبين بزورى بارد به نسخهء قلانسى مدر بولست ] سكنجبين بزورى بارد به نسخهء قلانسى مدر بولست و نافعست از براى حميات حاره و مركبه و از براى استسقاى حار صنعت آن تخم خيار تخم خربزه تخم كاسنى مجموع نيم كوفته از هريك دو اوقيه تخم كرفس نيم اوقيه مجموع را در سركهء خمر يك شب و يك روز بخيسانند و روز ديكر بجوشانند و بپالايند پس بپزند با مثل آن شكر سفيد مصفى و داخل كنند در آن هر رطلى از آن يك اوقيه آب خيار تازه و باز بجوشانند تا تمام شود طبخ آن و نكاه دارند [ سكنجبين بزورى بارد نافع است از براى جميع امراض حارّهء كبد ] سكنجبين بزورى بارد نافع است از براى جميع امراض حارّهء كبد و امراضى كه بمشاركت امراض حارهء كبد باشد چون صداع بمشاركت كبد بسبب صعود بخار اخلاط از كبد بسر هرگاه استعمال كرده شود بعد از فصد اكحل و تنقيهء به مثل شراب دينارى صغير صنعت آن تخم كاسنى تخم خيارين از هريك هفت درم رازيانه پوست بيخ رازيانه از هريك سه درم پوست بيخ كاسنى پانزده درم اجزا را نيم‌كوفته در سه رطل سركهء انكورى يك شب بخيسانند و صبح بجوشانند تا ثلث بماند صافى نموده يك رطل قند سفيد داخل نموده بقوام اورند شربتى از دوازده درم تا شانزده درم و اكر سرفه باشد سركه داخل نكنند و از همين اجزا شراب بزورى بارد مرتّب سازند [ سكنجبين بزورى معتدل بنسخهء محمود بن الياس ] سكنجبين بزورى معتدل بنسخهء محمود بن الياس سدهاى كبد و طحال بكشايد و مدرّ بول بود و نافعست از براى حميّات مركبّه و سوء القنيه و استسقا صنعت آن تخم كاسنى تخم رازيانه تخم كرفس از هريك سه درم تخم خيارين و تخم خيار بادرنك تخم خربزه از هريك پنج درم پوست بيخ كاسنى پوست بيخ رازيانه از هريك پنج درم نيم كوفته در سه رطل آب و ربع يكمن سركهء انكورى كهنه يك شبانه روز بخيسانند پس با آتش ملايم بجوشانند تا يك رطل بماند صافى نموده يكمن قند سفيد داخل كرده بجوشانند تا بقوام آيد از آتش بركرفته سرد كرده در ظرف چينى نكاه دارند [ سكنجبين بزورى معتدل بنسخهء حكيم مير محمد مومن ] سكنجبين بزورى معتدل بنسخهء حكيم مير محمد مومن نافع به جهت تبهاى كهنه و تبهاى مركبه و ضعف جكر و مرهء مخى و استسقاى حار صنعت آن تخم كشوث تخم رازيانه پوست بيخ كاسنى از هريك سه درم انيسون غنچهء كل سرخ تخم كاسنى تخم خربزه